"Project X is de titel van een experiment dat alle groepen van basisschool De Wichelroede gedurende de hele maand maart uitgevoerd hebben.
Nadat enkele teamleden deelgenomen hadden aan een workshop 21 century skills ontstond het idee om minder methodegebonden, met meer inbreng van de leerlingen te gaan werken." Dat lazen we in de Tango-nieuwsbrief van april 2015.
Marieke van Keulen en Yvonne van der Bruggen zijn twee gedreven leerkrachten van groep 5/6 van basisschool De Wichelroede. Zij stonden mede aan de wieg van Project X en vertellen er graag over.

Marieke-en-Yvonne

Wat was de aanleiding tot Project X?

Binnen het team was al lang onvrede over de zaakvakken. De door leerkrachten en leerlingen gehanteerde boeken en werkboekjes zijn oubollig en weinig inspirerend. En eerlijk gezegd: ze worden steeds minder gebruikt. De workshop 21 century skills opende onze ogen. Onderwijs moet anders vormgegeven gaan worden. De leerkracht heeft niet meer het alleenrecht op kennisoverdracht. Kinderen hebben in deze tijd zoveel gereedschap om informatie te verwerven en verwerken. Ze worden geprikkeld door alles wat ze om zich heen zien, door alles wat ze meemaken.

Tijn uit groep 8: "ik verwacht dat deze periode drukker zal zijn omdat de meeste kinderen enthousiast zijn. We zullen meer gaan overleggen en dat kan niet iedereen...
We gaan anders leren, minder uit de boeken. De juffen gebruiken die wel, maar de thema's die bij ons onderwerp passen (het restaurant) zijn eruit gehaald en die worden in deze weken door ons zelf bekeken en behandeld."
Mijn taak is werken in de keuken. Ik verwacht van mijn topchef Eline, dat zij mij aanstuurt. Ik hoop wel dat ik zelf ideetjes mag geven."

Hoe was de start?
We hadden zelf binnen het team een teveel afgekaderd project vastgelegd: het thema tijd. Toen we er achter kwamen dat we weer van alles voor de leerlingen aan het regelen en invullen waren, zijn we veel vrijer gaan denken. Een collega kwam met het idee van een winkelcentrum. Een soort Action! We zijn niet gaan brainstormen of gaan spuien, maar we hebben de suggestie - nog warm - meegenomen naar de groep.

Maaike uit groep 6/7: "Nou, ik vind Project X wel leuk, het is een andere manier van leren over sport. Met een krant, het internet, en we hebben ook een eigen website gemaakt over sport.
Ik zit bij de krant. Wat ik ga doen? Ik denk dat ik bij allerlei mensen interviews ga afnemen: mijn hockeycoach en mijn tennisleraar. Ik vind het overleggen over dingen wel moeilijk, maar ook leuk."

Hoe reageerde de groep?
Tijdens onze presentatie voor de klas werden we meegetrokken door het enthousiasme van de kinderen. We hebben gezamenlijk besloten een kledingzaak te gaan runnen. Op flappen schreven we ondermeer de volgende vragen van de kinderen:

  • wat moet de baas van een winkel doen?
  • hoe werkt een kassa?
  • hoe koop je eigenlijk een winkel?
  • waar komen de kleren vandaan?
  • hoe maken we een alarminstallatie voor onze winkel?

Tijn uit groep 5: "Project X, nou dat is dat iedere klas een thema doet. Wij doen over de speelgoedwinkel. We gaan zelf een winkel maken in de klas met allerlei speelgoed. Hoe je iets kunt leren? Nou, bijvoorbeeld een toneelstukje over hoe je met klanten omgaat, ook als ze lastig zijn. Wat ik wil leren? Nou, schappen vullen."

Hoe zag de organisatie eruit?
Vragen die bij elkaar pasten, stopten we in hetzelfde kistje. Zo ontstonden tien themakistjes. Naast de hulpvragen lag er een potlood en een kladblok in. De kinderen konden zelf kiezen aan welk thema ze wilden werken. Het uitgangspunt was steeds een onderzoeksvraag. Dat was voor de kinderen het moeilijkst.
De kinderen hebben zelf excursies geregeld en deskundigen uitgenodigd. Ook hebben zij ouders benaderd voor het lenen van tablets.
Op alle lange dagen – maandag, dinsdag, donderdag – werd aan Project X gewerkt. De kinderen hielden een logboek bij en moesten naar een presentatie toe werken, zodat alle groepjes op het hoogte bleven van elkaars activiteiten.

Lars en Hassin uit groep 3:
"We gaan nu iets leren over de bakkerij.
We gaan met geld sommen bedenken en rekenen met koekjes.
We gaan ook naar een molen om aan de molenaar vragen te stellen over graan en meel maken. Zelf iets bedenken, zo leren, vinden wij leuk."

Op welke manier werden ouders bij Project X betrokken?
Elke vrijdag waren er inloopmomenten. Die werden heel goed bezocht. Er waren ouders die in het restaurant gingen lunchen, speelgoed gingen kopen of een modeshowtje mee pikten. En natuurlijk organiseerden de kinderen alles weer zelf: belichting, uitnodigingen, de rode loper lenen en leggen, muziek uitzoeken, kleding klaarleggen, de catwalk vegen...

Groepen 1 en 2: In de M.I. hoek bij de klassen spelen de kinderen over het onderwerp de boerderij. Er is een heuse stal met raffia, stro en allerlei dierenkleding.
Denzel: " ik ben een varkentje dat een ei legt. Voor de nep. Ik ga met m'n klompen aan nu een groot ei pakken, het grootste!"
Reinder: "Ik ben een haas die is gevangen door iemand met een net."
Maud: "ik doe klompen aan. Kom boerin, wil jij ook klompen aan? Ja hoor, nee andersom, eerst links, dan rechts. Zo, nu wil ik een schaapje zijn die in het hooi gaat liggen.
Lucas: "Ik ben een bruine hond en ik lig nu lekker in de modder te rollen."

Hoe was jullie rol als leerkracht?
Onze taak was duidelijk anders dan tijdens het geven van de methodegebonden lessen. Meer begeleidend, vragen stellend, motiverend, structuur en leerdoelen bewakend. Vooral dat laatste moest voorkomen dat Project X een wat vrijblijvende uitstraling zou krijgen. De leerdoelen die in die periode aan bod zouden komen binnen de methodes moesten we nu een plaatsje geven binnen het project. Om een voorbeeld te noemen: het werken met afkortingen. We hebben gewerkt met advertentieteksten. Welke afkortingen komen we tegen? Ook de woordpakketten en spellingslessen hebben we naar Project X toegeschreven. Een uitdaging.

Groep 5: De speelgoedwinkel
Het is nu zo dat wij met de klas mogen zeggen wat wij willen leren over de speelgoedwinkel.
Frederique en Stef: "We rekenen nu met geld dat we zelf gemaakt hebben. We betalen ermee in onze oefenwinkel.
We hebben een plattegrond gemaakt. We gaan samen een echte winkel maken.
Iedereen mag dan komen kijken. We zijn nu alles eerst samen aan het voorbereiden. Dan willen we het in het echt. We zijn wel ongeduldig hoor.

Krijgt Project X nog een vervolg?
We hebben vier weken lang een groot gedeelte van de reguliere leerstof aan de kant geschoven. Nu zijn we weer terug bij de orde van de dag, maar aangevuld met de verworvenheden van Project X. De vergaderopstelling die we in het klaslokaal gebruikten bij Project X, hebben we laten staan. Deze opstelling heeft zijn nut bewezen. De boeken die we nodig dachten te hebben bij de zaakvakken zullen bij het oud papier terecht komen. We gaan nu meer uit van een project(!)matige aanpak, gebruikmakend van filmpjes, presentaties van kinderen.
Project X is voor ons een eyeopener geweest. We hebben gemerkt hoe initiatiefrijk kinderen kunnen zijn. Er waren kinderen die door deze manier van werken opbloeiden, maar er waren er ook die moeite hadden met de geboden vrijheid en zich beter thuis voelden bij een vastomlijnd programma. Als leerkracht zullen we onze didactiek telkens aan moeten passen.

kleine-fotootjes-projectX

Project-x-weaHet team van De Wichelroede heeft zich bij het werken aan Project X ook laten inspireren door de publicatie: 'De kunst en wetenschap van het Lesgeven (Robert J. Marzano). 
De laatste jaren is aan de hand van onderzoek veel bekend geworden over goed onderwijs. Het lesgeven zelf is weliswaar geen wetenschap, maar onderzoek vertelt ons wel welke aanpakken de leerlingen het beste kunnen helpen. De leerkracht bepaalt vervolgens zelf welke aanpakken hij met welke leerlingen wil toepassen en op welk moment. Goed onderwijs draait dus om de combinatie van de door de wetenschap vastgestelde beste methoden en het vakmanschap van de leraar. In deze uitgave benadrukken de samenstellers zowel de kunst als de wetenschap van het lesgeven. Alles wat nodig is voor een goede les, wordt behandeld door de volgende tien vragen te beantwoorden:

  • Hoe stel ik leerdoelen vast en communiceer ik deze, houd ik vorderingen van leerlingen bij en vier ik successen?
  • Hoe laat ik leerlingen goed omgaan met nieuwe kennis?
  • Hoe laat ik leerlingen oefenen en hun begrip van nieuwe kennis verdiepen?
  • Hoe laat ik leerlingen hypothesen opstellen over nieuwe kennis en deze toetsen?
  • Hoe krijg ik betrokken leerlingen?
  • Hoe stel ik regels & routines op en hoe handhaaf ik deze?
  • Hoe herken en erken ik de naleving en het gebrek aan naleving van regels & routines?
  • Hoe bouw en onderhoud ik een goede relatie met leerlingen?
  • Hoe communiceer ik hoge verwachtingen voor alle leerlingen?
  • Hoe ontwikkel ik goede lessen binnen een samenhangend geheel?

[Peter Vervloed]