Essential schools in New York en Boston

Als ik tegenover René Los - schoolleider van basisschool Achthoeven - zit, heeft hij net de informatieavond over deze inspiratiereis achter de rug. Ik kan hem dus stevig aan de tand voelen over het hoe en waarom van deze reis, die vier medewerkers van Tangent gaan maken. Bij het verschijnen van deze iTango zijn ze alweer terug (de reis duurt van 28 oktober tot 5 november 2017), maar hun ervaringen in de Verenigde Staten zullen ruim baan krijgen in de iTango van januari 2018. Wordt vervolgd, dus.

Werkgroep
De werkgroep 'toekomstgericht leren', opgericht binnen Tangent, probeerde structuur aan te brengen in de meningen, gedachten en discussies die de term toekomstgericht leren opriep. Daarbij stuitte zij op Essentials. Zou deze visie het kompas kunnen zijn waarop de scholen binnen Tangent didactisch en pedagogisch de juiste koers kunnen bepalen?
De werkgroep heeft deze vraag aan het directieberaad gepresenteerd en bij het College van Bestuur bespreekbaar gemaakt. Men was overtuigd van de kracht van Essentials, maar realiseerde zich ook dat er nog een lange weg te gaan is, voordat ze een vaste plaats in het schoolplan veroverd zouden hebben.

Inspiratieavond
Een van de inspiratieavonden van Tangent stond in het teken van Essentials. De spreker was Rikie van Blijswijk, auteur van het boek The essential schools in de VS. De subtitel raakte bij veel deelnemers een gevoelige snaar: scholen die je leren wie je bent.
Rikie van Blijswijk beschrijft scholen die hun onderwijs organiseren rond de ontwikkeling van het kind. De pedagogiek is hierbij leidend, niet de didactiek. Daardoor ontstaat een volstrekt andere relatie tussen leerling en leraar binnen een klimaat, waarin het erom gaat jezelf te leren kennen en je te leren verbinden met anderen en de wereld.

Essential school Rikie v Blijswijk

Rikie van Blijswijk begon in 1975 als leerkracht op een school in Rijswijk. Er zaten meer dan veertig kinderen in haar klas. Die deden gewoon wat de juf vroeg. Geen enkel probleem! Maar zij had in dat eerste jaar wél veel vragen. Wie waren toch precies al die kinderen? Wat maakten ze mee? Wat hield hén bezig?
Geef elk kind wat het nodig heeft werd haar motto en ze gooide het roer om. Niet meer het slaafs volgen van methodes, maar veel meer afstemmen op kinderen. Het werd haar uitdaging om hun leren zo interessant mogelijk te maken.
Samen met Merlijn Wentzel richtte ze De Leerschool op, waarin ze leraren op verschillende manieren uitdagen om meer naar hun kinderen te kijken en uitdagend onderwijs te organiseren. De leerschool organiseert dit jaar voor de achtste keer inspiratiereizen naar the Essential Schools in New york en Boston.

Strategisch Beleidsplan
kompasDit alles resulteerde in de presentatie van het Strategische Beleidsplan, waarbinnen essentieel leren het belangrijkste uitgangspunt is.
Het staat er zo: In 2019 zijn onze scholen professionele leergemeenschappen, waar kinderen en medewerkers, samen met ouders/verzorgers, werken aan hun ontwikkeling.
Onze leergemeenschappen zijn inspirerende omgevingen, die weerspiegelen wat er leeft en verandert in de samenleving.
We maken het leren betekenisvol door een toekomstbestendig onderwijsaanbod en door voortdurend verbinding te zoeken tussen ‘wie jij bent en wat je kunt’ en ‘wat we samen tot stand kunnen brengen’
.

Inspiratiereis
Dit beleidsplan moet handen en voeten krijgen, want het papier is geduldig en de woorden mooi, maar leerkrachten willen zo snel mogelijk de handen uit de mouwen steken. Liever vandaag dan morgen.
Binnen de werkgroep groeide de behoefte scholen te bezoeken die al langer met het bijltje van de essenties hakken. In de VS werken inmiddels ruim vijftienhonderd scholen volgens het principe van Essentieel leren. Alina Kuiper (College van Bestuur) Ingrid van der Pluijm (beleidsmedewerker onderwijs en kwaliteitszorg), Robert Nijssen (beleidsmedewerker ICT) en René Los (directeur basisschool Achthoeven) gaan dat daar met eigen ogen zien en hopen veel antwoorden te krijgen op nog meer vragen. Ze bezoeken vijf toonaangevende Essential Schools in New York en Boston. 

ReneLos

De wereldbol symboliseert niet alleen de inspiratiereis die René en enkele collega’s gaan maken, maar ook De Vreedzame School. Dat is een compleet programma voor sociale competentie en democratisch burgerschap. Het beschouwt de klas en de school als een leefgemeenschap, waarin kinderen zich gehoord en gezien voelen, een stem krijgen, en waarin kinderen leren om samen beslissingen te nemen en conflicten op te lossen. Kinderen voelen zich verantwoordelijk voor elkaar en voor de gemeenschap, en staan open voor de verschillen tussen mensen.
Basisschool Achthoeven is een Vreedzame school. Essentieel leren is dus nooit ver weg.

Be kind - work hard
De Essential Schools vind je in achterstandswijken. Het zijn public schools die weinig steun ontvangen van de staat of van de federale regering. De mensen die er werken hechten meer waarde aan een goed pedagogisch klimaat dat aan uiterlijk vertoon en het behalen van zo hoog mogelijke leerresultaten.
Het schoolteam, de leerlingen en de ouders voelen zich verantwoordelijk voor de hele school. Teamvergaderingen zijn eigenlijk niet nodig, want op het moment dat er problemen zijn, worden die met elkaar besproken tot er een voor ieder acceptabele oplossing is: consensus. Er is een enorme drive om met elkaar de juiste dingen te doen.

Gemeenschappelijke uitgangspunten
Vanuit Common Principles verbinden leidinggevenden, docenten, kinderen en ouders zich aan de onderwijsgemeenschap. De scholen die op deze manier werken, vormen met elkaar The Coalition of Essential Schools.
De tien gemeenschappelijke uitgangspunten zijn:

  • Leren denken: learn to use your mind well;
  • Wat je doet, doe je goed: less is more;
  • Dezelfde doelen voor alle leerlingen: schools goals should apply all students;
  • Persoonlijk onderwijs: personalisation;
  • Leerkracht als coach: the student as worker, teacher as coach;
  • Laat zien wat je kan: demonstration of mastery;
  • Uitdaging op basis van vertrouwen: a tone of decency and trust;
  • Gezamenlijke verantwoordelijkheid: commitment to the entire school;
  • Budget gericht op uitgangspunten van de school: resources dedicated to teaching and learning;
  • Democratie en gelijkheid: democracy and equity.

En verder?
René Los: ‘Ik hoop dat we iets beter snappen hoe de essenties werken en hoe ze richting kunnen geven aan het onderwijs van dag tot dag.
Vanuit werkgroep essentieel leren zullen de essenties via de directeuren hun weg binnen de scholen moeten vinden, maar het is beslist geen kwestie van afvinken. Het zal een zoektocht blijven. De start is gemaakt, de tocht wordt boeiend, het eindpunt is nog niet in zicht.’

Tijdens de bezoeken aan de vijf scholen ontmoeten we honderden grote en kleine mensen, vliegen in deze week ongeveer achttien uur, wachten we acht uur op drie verschillende vliegvelden, rijden we in taxi’s, bussen en de metro en lopen we aardig wat kilometers in twee steden in twee staten in het oosten van de Verenigde Staten.

< Peter Vervloed >