Van tweejarige naar driejarige stamgroep

logoKringToen de kinderen even later het lokaal verlaten hadden, wilde juf Sanneke me maar al te graag vertellen over haar passie: het jenaplanonderwijs. Aanleiding was de omschakeling van de tweejarige naar de driejarige stamgroep. En ook juf Sanneke deelde ferme tikken uit. Figuurlijk, weliswaar, maar ze kwamen niet minder stevig aan.
"Doet u mee?"
"Natuurlijk."
 
Stamgroepen
De basis van het jenaplan-onderwijs vormt het werken in stamgroepen. In een stamgroep zitten kinderen van verschillende leeftijden, met verschillende vorderingen in de leerstof bij elkaar.
Sanneke: "We doen dat bewust, omdat het jenaplanonderwijs juist uitgaat van de verschillen in ontwikkeling, Het ligt het dichtst bij de natuurlijke situaties die het kind gewend is: denk aan het gezin en spelen op straat." 

Tijdens hun basisschooltijd zitten kinderen in drie stamgroepen. Onderbouw: jaargroepen 0 (instromers), 1 en 2; middenbouw: jaargroepen 3, 4 en 5; bovenbouw: jaargroepen 6, 7 en 8.

Op deze manier ervaart het kind hoe het is geholpen te worden door kinderen van een andere leeftijdsgroep en om zelf anderen te helpen. Bovendien is er een groot sociaal en emotioneel verschil tussen de jongste, middelste of oudste te zijn. Dat is heel vormend voor de persoonlijke ontwikkeling.

Stamgroepen op De Kring
Een traditionele jenaplanschool werkt dus met driejarige stamgroepen. De Kring, daarentegen, heeft uit organisatorisch-didactische overwegingen lang het concept van de tweejarige stamgroep omarmd.
Sanneke: "We kwamen er in de loop der jaren achter dat het organiseren van de lesstof en instructie binnen de instructieafhankelijke vakken zoals begrijpend lezen, rekenen, taal, spelling steeds moeilijker werd binnen de driejarige stamgroep. Er is toen voor gekozen een aantal onderdelen op leerstofjaarklasniveau te gaan geven. Dat betekende dat je na de kring in de ochtend met je laatjes en je werkjes ging wisselen."
In onderwijsland vond een verschuiving plaats: er kwamen steeds meer parttimers werken. Ook op De Kring. Dat betekende dat een leerling met steeds meer verschillende gezichten te maken kreeg. Met de invoering van het passend onderwijs kwamen leerlingen binnen voor wie dat veel te onrustig was. Ook de communicatie naar ouders toe werd steeds onduidelijker. De wens kwam: we willen als stamgroepleerkracht de kinderen meer zelf zien.
Als gevolg van deze factoren schakelde De Kring over van driejarige naar tweejarige stamgroepen.
Sanneke: "Maar daarmee schopten we de basis onder ons jenaplanonderwijs uit. Er kwam zelfs een aparte groep acht. De samenbindende factor, de stamgroep, was aan het verdwijnen, eigenlijk zonder dat we ons daarvan bewust waren. Ook op de speelplaats ging het wij-gevoel verloren. We gingen steeds meer werken als een school met louter combinatieklassen."

De missie
Sanneke: "Er is een groot verschil tussen een stamgroep en een combinatieklas. De laatste lettergrepen van die twee woorden zeggen het eigenlijk al. In een groep vorm je een eenheid. Je gaat overeenkomsten en gelijkwaardigheid zoeken. In een klas ga je toch sterk uit van de leeftijd van het kind en welke leerstof jij hem op dat moment moet aanbieden.
De missie van de nieuwe directeur Gert Kooman was van het begin af aan duidelijk: terug naar de basis, naar de driejarige stamgroep. De eerste stap was het halen van het diploma jenaplanonderwijs. Het hele team heeft zich daaraan gecommitteerd."
Afgelopen schooljaar durfde het team van De Kring de zekerheden en vaste structuren los te laten met als gevolg dat de driejarige stamgroep eerder dan verwacht vorm kreeg. Er is een andere dagindeling gekomen, waarbij de kinderen in de eigen stamgroep werken, behalve bij de groepsdoorbrekende activiteiten.

Basiswerk
Het jenaplanonderwijs hanteert een ritmisch weekrooster waarin gesprek, spel, werk en vieren elkaar afwisselen. In de ochtend resulteert dit rooster in instructiegevoelige basiswerk, zoals rekenen en spelling.
Sanneke: "Op maandagochtend plannen de kinderen en de leerkracht gezamenlijk de individuele weektaak en andere onderdelen van het rooster. Alles waar ik overeenkomstigheid in kan vinden, zoals bij spelling, maak ik zoveel mogelijk gebruik van een korte, pakkende instructie aan de hele groep. Tijdens het individuele basiswerk doet de juf niet mee, maar ik maak wel regelmatig steeds hetzelfde rondje door de klas om te motiveren en te sturen. Heb je moeite met een opdracht? Er zijn genoeg klasgenootjes aan wie je hulp kunt vragen. Zodoende leren de kinderen gebruik te maken van elkaars kwaliteiten en krachten.
Met de vier collega’s bovenbouw samen maken we elke woensdagmiddag in de werkvergadering het weekschema."

CIMG5552

De bovenbouw. V.l.n.r.: Dorien Timmermans, Sanneke van Gils, Annemarie van Zijl, Ronald de Bruijn.

Projectwerk
In de middag is het tijd voor het groepsdoorbrekend projectwerk: wereldoriëntatie, handvaardigheid, taal, techniek. Gedurende zes weken wordt een thema vanuit deze disciplines belicht. In de eerste twee weken zijn er instructiemomenten ingepland. De leerlingen moeten zich hiervoor inschrijven. Dit projectwerk is groepsdoorbrekend en de nadruk ligt op samenwerking, zelfontdekkend en onderzoekend leren. Elk project wordt afgesloten met een presentatie in de breedste zin van het woord.
Sanneke: "We hebben vier grote thema’s per jaar. Tussendoor zijn er nog kleinere projecten. Denk aan de Kinderboekenweek, Carnaval… De schuifdeuren staan open, de leerkrachten zijn begeleiders. De kinderen maken autonome keuzes, maar als je je vastlegt, wordt er ook daadwerkelijk actie van je verwacht. Het is beslist geen vrijheid-blijheid."
 
Keuzewerk
Hierin komen onderdelen aan bod, die gericht zijn op het creatieve proces: drama, muziek, textiele vaardigheden, tekenen, handvaardigheid.
Sanneke: "We maken graag gebruik van de talenten van ouders, opa’s en oma’s, iemand van buitenaf. Zelfs van leerlingen van de school zelf."

CIMG5551

Luxeprobleem
De Kring groeit. Zo sterk, dat er voor sommige groepen een leerlingenstop ingesteld is.
Sanneke: "De stamgroep gedijt het beste als de verschillende leeftijdsgroepen uit ongeveer hetzelfde aantal kinderen bestaat. Een te grote toestroom zorgt ervoor dat de leeftijdsgroepen niet meer in verhouding zijn."
Er valt nog veel te leren op De kring. Ook voor het team.’

viering stamgroepnamen

< Peter Vervloed >