Waar is mijn taal?

Als kinderen naar school toe komen, nemen ze hun eigen taal mee. Niet in een rugzakje dat je op de gang aan een haakje hangt, maar in hun hoofd, in hun hart, in hun stem.
De in de scholen gehanteerde taal is vaak niet de taal die je thuis of op straat spreekt. Thuis gaat dat op een directe, concrete manier. Je praat vooral over het hier en nu en je hebt er niet zo’n grote woordenschat voor nodig. De woorden zijn algemeen en de zinnen zijn kort.
Straattaal is de mengtaal die jongeren van verschillende culturele en sociale achtergronden in het dagelijks leven spreken op school en op straat, naast de standaardtaal van het land waar ze vandaan komen. Niet alle straattaalsprekers behoren tot dezelfde groep of subcultuur. Straattaal heeft Nederlands als basis, maar is vermengd met woorden en uitdrukkingen in het Surinaams/ Sranan Tongo, Marokkaans/Arabisch, Papiaments, Turks en soms Engels.
Vaak wordt het niet alleen gesproken, maar ook gebruikt in kunstuitingen als rapmuziek. Kinderen nemen die taal over om stoer te doen of vanuit de wens bij de groep te horen die communiceert in straattaal.

fotobanner1 700

"HOE LAAT KOM JE OSSO G? IK HEB MASTER FESKULLE LASAGNA GEMAAKT."
"IK STAP ZO IN DE WAGGIE KILL. NOG EVEN FLOES PINNEN VOOR NIEUW PATTA’S EN DAN KOM IK OSSO."
"HOE WAS HET MET DE FITTIE OP JE WERK?"
"AH DAT WAS EEN MASTER FESKULLE PRANK, KILL."
"GA JIJ NOG NAAR DIE FISSA VANAVOND?"
"KI WELLOE G, IK BLIJF LEKKER OSSO BIJ JOU!"

Schooltaal heb je nodig om de leerkracht op school te kunnen begrijpen. Je moet er een grote, uitgebreide woordenschat voor hebben. De woorden zijn abstract en de zinnen zijn langer dan bij thuistaal of straattaal. De taal heeft op school een andere functie, namelijk het overdragen van kennis.

Lia de Kok

Lia de Kok is taalcoördinator op basisschool De Regenboog in Tilburg-Noord. Met enkele vragen achter op mijn fiets ben ik bij haar langs gegaan om de theorie te toetsen aan de praktijk.

Logo20BS20de20Regenboog fc NWJij bent taalcoördinator. Wat doe je zoal?
De afgelopen veertig jaar heb ik op verschillende scholen gewerkt. Meestal waren het scholen in achterstandswijken. Ik heb twintig jaar op De Vlashof gewerkt en daar was ik ook taalcoördinator. Nu ben ik ruim twee jaar Remedial Teacher en taalcoördinator hier op De Regenboog. Elke dinsdag t/m. donderdag kun je me op school vinden. Taalcoördinator is een taak, geen functie.
Ik ben echt een taalmens. Ik stuur het beleid met betrekking tot taallessen aan, probeer collega’s te inspireren en te ondersteunen, duik in methodes en organiseer heel veel leesbevorderende activiteiten, samen met de leescoördinator.

Geef eens een voorbeeld van jouw taalwerk?
Daarnet had ik een groepje uit groep 6. Op het rooster stond rekenbegrip of rekentaal. Je kunt kinderen redelijk gemakkelijk woordjes aanleren, maar echt het begrip van de schooltaal is een stuk moeilijker.
De vraag was: waarom begint een schoolagenda in augustus en een jaaragenda in januari?
Daar ben ik mee aan de slag gegaan. Kalenders en agenda’s erbij, bladeren, de maanden van het jaar oefenen. Begrippen vullen dus. En zo concreet mogelijk blijven.

Als kinderen in hun eigen taal bepaalde begrippen leren, lukt dat in het Nederlands ook gemakkelijker. Kun jij deze bewering onderschrijven?
Jawel. Een mooi voorbeeld: het gaat over het woordje schoen. Hoe noem je schoen in het Berbers, in het Somalisch, in het Syrisch … de kinderen mogen allemaal in hun eigen taal het woordje schoen zeggen, opschrijven, tekenen of op een andere wijze uitbeelden. Een jongetje had een voetbalschoen getekend. Hij wist niet hoe je in het Nederlands het woordje noppen moest zeggen. Een andere leerling heeft het hem toen in zijn eigen taal uitgelegd. Zelfs uitgetekend. Zo wordt het begrip als het ware klaargestoomd voor het Nederlands.

Fotobanner3 700

Hoeveel leerlingen hebben taalhulp nodig?
Van de 250 leerlingen zijn er hier 200 die thuis weinig taal meekrijgen of waar thuis overwegend gesproken wordt in de taal van het land van herkomst. Alle leerkrachten die hier werken zijn er zich van bewust dat met merendeel van hun leerlingen moeite heeft met de Nederlandse taal. Dat ze het Nederlands enthousiast moeten uitdragen: veel voorbeelden geven, veel visueel maken, veel uitbeelden, veel interactieve spelletjes doen, veel vergelijken met thuistaal en straattaal. Dit creatief met handen en voeten werken is in de loop der jaren hier op school ingeburgerd geraakt.

Op jullie website vond ik de term taalschool. Wat houdt dat in?
Kinderen van asielzoekers die hier in de buurt een huis toegewezen hebben gekregen, komen hier gedurende anderhalf jaar taallessen volgen. Onder schooltijd, in een aparte klas. De organisatie ligt in handen van Plein 013, maar de kinderen staan hier ingeschreven.
Na maximaal anderhalf jaar stromen ze het reguliere onderwijs in. Dat is heel moeilijk, omdat ze alleen met taal bezig zijn geweest en leemtes hebben in de lesstof van andere vakken. Bovendien draagt elk kind zijn eigen traumatische ervaringen mee. Dat is zwaar. Daar komt nog bij dat ze instromen in een groep die toch al pittig is vanwege kinderen met sociale problemen en de vaak daaraan gekoppelde taalachterstand.

Daarnet liepen we langs een lokaal met de naam ouderkamer. Wat gebeurt daar toch? 
Daar worden cursussen gegeven aan voornamelijk moeders. Vooral samen koken, breien en… praten, zodat de kinderen er thuis hun voordeel mee kunnen doen. Maar we brengen ze ook in aanraking met goede prentenboeken of we laten zien hoe het nieuwe rapport werkt. Bovendien geven we er voorlichting in het kader van educatief partnerschap. Echt elke dag is er iets te doen. Stof genoeg om er in een volgende iTango een heel artikel aan te wijden.

fotobanner2 700 

Straattaal komt onherroepelijk de school in. Wat doen jullie ermee? 
We ontkomen niet aan straattaal, want veel kinderen in deze wijk groeien grotendeels op straat op. We laten het gewoon toe en als we niet begrijpen wat ermee bedoeld wordt, laten we het de kinderen uitleggen. Ook vergelijken we hun woorden van de straat met die van het Nederlands taalgebied. Zo leert de juf of meester ook nog eens wat. Of we maken met de kinderen samen rapteksten. Dat werkt heel motiverend.

Krijgen kinderen ook taalwerk mee naar huis?
Vorige week hebben we de schoolbieb uitgebreid. Er is een breed, gevarieerd aanbod. Elk kind mag een boek mee naar huis nemen. Onze leerlingen komen weinig of niet in de bibliotheek op het Wagnerplein. Om de kinderen te motiveren heb ik een manier bedacht: Als je tien boeken gelezen hebt, mag je een cadeautje grabbelen. Dat loopt als een trein. Ook zijn we bijna elke dag in elke klas lekker lui aan het lezen. De juf zit dan bijvoorbeeld ook met de benen op tafel te genieten van een mooi boek. Ik ben ervan overtuigd dat het stimuleren van leesplezier is de allerbelangrijkste taal bevorderende activiteit is.
Christel Massar is onze leescoördinator. Zij zorgt ervoor dat niemand op leesgebied iets tekort komt. Ook onderhoudt ze contacten met de bibliotheek. Uiteraard werken we veel samen.

Uitgelicht door Lia de Kok: aandacht in de klas voor de thuistaal van leerlingen heeft een positief effect op het welbevinden van de leerlingen, het ontwikkelen van talenten en het leren van het Nederlands. 
Uitsmijter van Lia: De Regenboog is een talige school die het leesplezier hoog in het vaandel heeft.

< Peter Vervloed >