En... was het de moeite waard?

De dag is nog jong als ik in de personeelskamer van de Achthoevenschool tegenover René Los en Ingrid van der Pluijm zit. Eerstgenoemde is schoolleider, Ingrid is beleidsmedewerker onderwijs en kwaliteitszorg. Beiden hebben samen met Robert Nijssen, beleidsmedewerker ICT en Alina Kuiper, College van Bestuur, de oversteek naar de VS gewaagd.

CIMG5568 I R 

Ingrid en René vertelden me enthousiast over hun ervaringen tijdens hun bezoek aan vijf essential schools, waaronder drie basisscholen en twee scholen voor voortgezet onderwijs. Wat de een zei, bedoelde de ander en wat de ander bedoelde, zei de een.
 
Het schoolsysteem in de VS ziet er als volgt uit: op de primaryschool zitten kinderen van vier tot tien jaar, op de middleschool vind je kinderen van tien tot veertien jaar en op de highschool lopen jongeren van veertien tot ongeveer achttien jaar rond. Een deel van hen komt met de auto de parkeerplaats op rijden.

IMG 3482 I A R R

Wat willen jullie op de eerste plaats kwijt?
Voor ons is Essentieel Leren zichtbaar geworden en gaan leven. Maar we hebben ook gezien dat we de aanpak op de verschillende Amerikaanse scholen niet zomaar naar ons onderwijs kunnen verplaatsen, al zijn er elementen die ons bijzonder aanspreken. Wat ons bovenal raakte, is de passie en betrokkenheid van leerkrachten en leerlingen. Iedereen kent iedereen en voelt zich ook verantwoordelijk voor iedereen.
 
Wat waren jullie eerste indrukken?
Het schoolgebouw zag er over het algemeen oud en rommelig uit. Bij een school konden bijvoorbeeld de wc’s niet op slot (kloppen, alstublieft). De directeur had vaak geen eigen ruimte, maar moest zijn ‘kantoor’ delen met de bieb of de administratie. Overal waar je keek, lagen boeken en papieren. Het werd ons al snel duidelijk dat er met betrekking tot de financiering een bewuste keuze gemaakt wordt voor de essenties van leren en niet voor de inrichting en het schoolgebouw.
Verder bleek uit de informatie die we kregen dat het gemeentebestuur de school een verdieping in een leegstaand gebouw toewijst, bestaande uit niet veel meer dan een gang met aan weerszijden lokalen. Die waren schaars gemeubileerd. Er was niet altijd een stoel en een tafel voor alle leerlingen. Ze lagen of zaten op de grond te leren, samen met de leerkracht. Ook dat blijkt een gevolg te zijn van de visie: je hoeft niet per se te leren op een stoel keurig aan een tafel. Sommige kinderen vinden het juist fijn om staand of liggend te lezen. Instructie wordt gegeven op de grond, dicht bij elkaar.
Er is een groot verschil tussen de scholen in New York en Boston: hoogbouw en hectiek tegenover laagbouw en rust. Maar de sfeer in de scholen is vergelijkbaar: warm en positief. En er staan twee leerkrachten voor elke groep, dat wel.

PA312038 sch1
 
Wat is jullie opgevallen aan de leerlingen?
De kinderen kennen elkaar allemaal. Iedereen gaat vertrouwd met elkaar om. De onderlinge band is heel sterk. Er zijn wel eens problemen, natuurlijk, maar die worden meteen uitgepraat. Het onderwijs gaat pas verder als de lucht weer geklaard is.
Ze gingen zonder gene of verlegenheid met ons in gesprek, in een volkomen natuurlijke houding. Dat geldt van kleuter tot puber. Daaruit bleek dat ze gewend zijn aan bezoek, maar ze lieten ons ook iets zien van de schoolcultuur, waarbinnen vragen stellen, doorvragen en in gesprek gaan belangrijke onderdelen zijn. Niet voor niets staat het vak 'presenteren' hoog op het programma.
Het onderwijs op de scholen die wij bezocht hebben, is zeer inclusief. Er duidelijk ruim voldoende geld beschikbaar voor een leerling met een indicatie. Een extreem voorbeeld? Op een van de scholen liep een kind rond dat hier op een mytylschool zou zitten. Ze had constant twee begeleiders bij zich. 

IMG 3565 C

Het curriculum en het rooster van de school worden in gezamenlijk overleg, ook met de leerlingen, gemaakt. Vandaar dat iedereen zo gepassioneerd bezig is. Het rommelige karakter van de lokalen en de gangen accentueren deze positieve werksfeer. Veel lesmateriaal wordt zelf gemaakt en bewaard voor een volgende keer.
De leerlingen werken een groot deel van de dag in groepjes thematisch aan bepaalde projecten. Met elkaar bedenken, opschrijven, uitvoeren. Ook grammaticaregels worden binnen zo’n thema toegepast. Welke taalkundige vaardigheden heb je nodig om je essay te schrijven?
Op een van de scholen begint de dag met een kringgesprek van een half uur. Dat is het opstartmoment met de hamvraag: hoe zit je er deze ochtend bij? Een van de kinderen leidt bij toerbeurt het gesprek. Op een andere school wordt veel aandacht besteed aan meditatie.
De vorderingen van de kinderen worden bijgehouden door middel van observaties. De nadruk ligt op sociaal-emotioneel handelen.
Elke leerling heeft een met de jaren groeiend portfolio.

schoolklas2
 
Wat is jullie opgevallen aan de leerkrachten?
Hun enorme gedrevenheid. Ze maken veel uren en ervaren een flinke werkdruk, maar ze stralen uit dat ze bewust voor Essentials gekozen hebben. Ze verdienen veel minder dan hun collega’s op andere scholen, maar dat hebben ze er voor over. 
Elke leerkracht heeft een interne opleiding gevolgd en voelt het werken in de geest van Essentials in elke vezel. Scholen zijn eraan gewend dat er met grote regelmaat bezoek uit alle delen van de wereld is. Het is een belangrijke bron van inkomsten, waar onder meer een tweede leerkracht in een groep van betaald kan worden. Tussen de middag werd er altijd een eenvoudige lunch geregeld. Het team kwam een pizzapunt mee-eten en ook de directeur schoof even aan. Dan was er gelegenheid om tussen de happen door vragen te stellen. De antwoorden waren oprecht. Ze wilden hun trots delen en laten zien wat ze bereikt hebben. 

Be Kind, Work Hard

Een kritische noot tot slot?
We hadden heel graag een school zonder specifieke onderwijsvisie, een doorsnee school dus, binnen gelopen. Puur om vergelijkingsmateriaal te hebben. Hoe groot zijn de verschillen? 

 
< Peter Vervloed >